Миний санал болгож буй 10 ном


Нууц товчоо

Монгол хүн бүрийн унших ёстой ном яах аргагүй Монголын Нууц Товчоо билээ. Өдгөө хүртэл Монгол бичгээр бичигдсэн хувилбар олдоогүй байгаа энэ номыг орчин цагийн хэллэгт хөрвүүлэн, уран сайхны зохиолын хэлбэрт оруулах ажлыг академич Ц.Дамдинсүрэн гуай хийсэн билээ. Монгол хүн бүрийн унших ёстой, хадгалах ёстой энэхүү номыг би өөрийн жагсаалтын тэргүүнд нэрлэлээ.

Хөх судар – В.Инжинаш 

“Их Юань улсын мандсан төрийн Хөх судар” буюу Хөх судар түүхэн роман. Уг бүтээлийг түүний эцэг Ванчинбал бичиж эхлүүлсэн гэдэг бөгөөд эхний 8 бүлгийг бичиж хүү Инжинаш нь үргэлжлүүлэн бичиж дуусгажээ. Судалгаагаар уг бүтээл нь 120 бүлэгтэй байсан гэх бөгөөд одоогоор бидний гар дээр 69 бүлэг нь үлджээ. Их монгол улсын байгуулагдах үеийн түүх, тухайн үеийн амьдрал, хүн ардын сэтгэлийг онцгой гарган ирсэн энэхүү бүтээлийг Монгол хүн дор хаяж нэг удаа уншсан байх ёстой зохиол болов уу.

Тэнгэрлэг комеди (туульс) – Данте Алигьери

Италийн нэрт яруу найрагч Данте Алигьеригийн суут бүтээл “Тэнгэрлэг туульс”. Ван ностранд уг зохиолыг “Тэнгэрлэг туульсыг Италийн уран зохиолын түүхэн дэхь хамгийн аугаа бүтээл гэсэн байдаг, гэхдээ энэ бүтээл нь дан ганц Италийн төдийгүй дэлхийн утга зохиолын салбар дахь сод бүтээл юм” гэж дүгнэжээ. Уул нь анх дан Комеди (туульс) нэрээр гарсан ч хожим Тэнгэрлэг гэх нэрийг нэмж хэвлэснээс хойш өдийг хүртэл уг зохиолыг ийн нэрийдэх болжээ. Зохиолын 3 хэсгийн өгүүлэмж, агуулсан санаанууд хүний ертөнцийн бүхэл үйл хэргийг шингээх бөгөөд тухай үеийн Италь орон Европ тивийн хүмүүсийн амьдрал, нийгэм улс төрийн амьдралыг дэлгэрэнгүй өгүүлсэн төдийгүй түүний мөн чанарыг ухан тухайн үеийн шинжлэх ухаан, филисофийн асуудлуудыг ч багтааж чаджээ.

Дон Кихот – Мигель Сервантес

Уг бүтээлийг Испанийн утга зохиолын алтан үеийн хамгийн онцлох зохиол гэж нэрлэх бөгөөд Дэлхийг өөрчлөх мөрөөдөл бүхий залуу насанд заавал унших ёстой болов уу. Зохиолын зарим нэг хэсэг нь нуршуу ядаргаатай санагдаж болох юм. Хэрэв уншихад хэт нуршуу санагдвал уг зохиолын товчилсон хэлбэрүүд олон хэвлэгдсэн эдгээр хувилбаруудаас сонголтоо хийсэн ч нэг их буруудахгүй болов уу.

Фауст – Гёте

Юун түрүүнд онцлох ёстой зүйл бол Фауст бол Германы ард түмний домгийн гол баатар юм. Дараах зүйл бол Гётегийн Фауст бол жүжгийн зохиол юм. Анх английн жүжгийн зохиолч Кристофер Марлоу уг домгийг 1592 онд Анлги хэл дээр хөрвүүлэн хэвлүүлэн алдартай болгосон. Харин Германы утга зохиолын нэрт түүрвигч Гёте 1808 онд хэвлүүлсэн хувилбар Фаустын хамгийн шилдэг хувилбар гэж дүгнэгддэг Германы театрын түүхэн дэхь хамгийн олон үзэгчтэй хамгийн олон тоглогдсон уг жүжиг (зохиол) өөрийн сүнсээ чөтгөрт худалдаж буй Фаустын тухай өгүүлнэ. Уг дүрүүдээр хүний ерөнхий мөн чанарыг ухан гаргаж ирсэн сэтгэгдэл төрдөг. Монголын, манай үеийн уншигчид Гётегийн Фаустаас үндэслэгдэн бичигдсэн Булгаковын Мастер Маргарита зохиолыг тун сайн мэдэх байх.

Өвгөн тэнгис хоёр – Эрнест Хемингуэй

1954 онд Өвгөн тэнгис 2 туужаараа, Эрнест Хемингуэй утга зохиолын салбарын Оскарын шагналыг хүртэж байсан билээ. Тэрээр Америкийн утга зохиолын салбарыг дэлхийд таниулсан хамгийн нэрт төлөөлөгчдийн нэг байсан бөгөөд, зохиол бүтээлүүд нь голцуу дайн, хайр дурлал, ганцаардлын сэдэвтэй байдаг.

Дайн ба энх – Лев толстой

Номын зузаан, нимгэн ач холбогдол өгдөг уншигчид бол ёстой зузаан ном гэж Дайн ба энх юм. Ер нь энэ номыг хэдэн өгүүлбэрт багтаан тайлбарлана гэдэг нь ч өөрөө хэцүү ажил. Уншмааргүй бол ядаж киног нь үзэх хэрэгтэй. Гэхдээ кино нь ч бас л янзын урт “эд” найруулагч Сергей Бондарчук “Дайн ба Энх” гэх энэ зохиолыг дүрслэн үзүүлэхэд 427 минут зарцуулсан юм.

Хар хун – Нассим Талеб

Жагсаалтад багтсан хамгийн залуу ном бол Хар хун. Нассим Талеб гэх энэхүү Ливан эр, судлаачийн ажил, бүтээлүүдээ бичиж эхлэхээс өмнө. Хөрөнгө оруулалтын менежер, арилжаа, эрсдэлийн шинжээчээр ажиллаж байсан бөгөөд 1987 оны “Хар Даваа гараг”, 2000 оны Насдакын уналт зэрэг том хямралуудын үеэр амжилттай ажиллан санхүүгийн салбарт өөрийгөө таниулж чаджээ. Олон дараалсан санхүүгийн зах зээлийн хямралуудын дараа тэрбээр судалгаа, нийтлэлийн ажил хийх болж 2001 онд анхны номоо гаргажээ. Миний онцолсон Хар Хун бол тун онцгой бүтээл юм. Санааг нь энгийнээр тайлбарлавал, хүмүүс анх австрали тивийг нээхээс өмнө хунг зөвхөн цагаан өнгөтэй гэж төсөөлдөг байсан, харин Австрали тивийг нээж хар хун харсны дороо олон жил туйлын үнэн гэж итгэж байсан үзэл үгүй болсон. Хүмүүс бүх зүйлийг тогтсон нэг жишиг, нэг онолд баригдан хэрэгжүүлдэг уламжлалт байдал нь шинэ тогтолцоонд нуран унах аюултай байдлыг дүгнэн одоо оршин тогтнож буй тогтолцоог тун чадварлагаар шүүмжилсэн юм. Бүхий л салбарын хүмүүс энэ номыг заавал уншаарай гэж зөвлөе.

Санхүүч – Теодер Драйзер

Хүсэл тэмүүлэл гурвалын анхных буюу 1912 онд хэвлэгдсэн Санхүүч роман. Уг романыг зохиолч бичихдээ монополиудын хаанчлалын үеийн Америк дахь бодит үйл явдал, хүмүүс дээр суурилан уран сайхны хэлбэрт оруулсан зохиолыг илүү сонирхолтой, үнэмшилтэй болгоход нөлөөлсөн болов уу. Нөгөөтээгүүр зохиолч Теодер Драйзер нь Америкийн Социалист намын гишүүн байсан нь түүний бүтээлүүд хүйтэн дайны үед Зөвлөлтийн орнуудад алдарших гол шалтгаан байсан биз ээ.

Тунгалаг Тамир – Ч.Лодойдамба

Нэрийг нь уншмагц л “Энэ хүний нэрийг Эрдэнэ гэнэ” гэх хоолой шууд санаанд чинь бууж байна уу? Магадгүй энэ ганцаараа Тунгалаг Тамирын зууны шилдэг роман гэх өргөмжлөлийг батлах байх. Анх уг роман нь Хувьсгалын өмнөх болон дараах үеийн монгол орон Феодолуудын дарангуй байдлыг хурцаар шүүмжилсэн, энгийн ард түмний амьдралд гарж буй үсрэлтүүдийг магтан дуулал мэт байсан ч, цаг хугацаа өнгөрөх тусам уг бүтээлийн үнэ цэнэ дотоод агуулга цаг үеэ даган хувьсаж шинэлэг агууламжаар баяжиж байгаа нь тун гайхалтай. Уг зохиолын тухай сонсоогүй уншаагүй хүмүүс тун ховор байх, хэрэв та тэдний нэг бол даруухан уншаарай.
http://www.ub.life/p/7807 

Ном унших миний арга барил

‘Ном унших миний арга барил’ нийтлэл маань ‘Алтан Гадас’ сэтгүүлийн 36 дугаарт хэвлэгдсэн юм.

Уншмаар ном зохиол олон байдаг ч бололцоо хязгаарлагдмал юм. Тиймээс энэ их мэдээллийн урсгалыг үр ашигтай зохицуулж байхын тулд надад нэг систем хэрэгтэй болдог. Би өөрийн гэсэн системтэй бөгөөд түүнийгээ та бүхэнтэй хуваалцъюу гэсэн юм. Гэхдээ нэг зүйлийг тодруулж хэлэхэд, миний ном унших арга барил бүрэн төлөвшсөн гэвэл үгүй л дээ, тодорхой нөхцөл байдлаас хамааран би үе үе өөрчлөлт оруулдаг.

Миний хувьд ном хэрхэн унших арга барилын асуудал бараг 20-иод жилийн өмнөөс босож ирсэн. Тухайн үед зөвлөлтийн бараг бүх хэвлэлийг захиалан уншдаг, номын дэлгүүрт гарч байгаа, сонирхол татсан бараг бүх номыг худалдан авдаг байлаа. Ном ч хямд байж дээ. Оюутан байхдаа цуглуулсан номын тоо бараг 3 мянга хүрч байлаах. Харин Г.Поповын хувийн зохион байгуулалтын тухай номыг уншаад номтой харьцаж байгаа арга барилаа өөрчлөх хэрэгтэй юм гэдгийг ухамсарласан юм. Дараа нь амьдрал өөрөө ч шахаж эхэлсэн. Гэр бүлтэй, хүүхэдтэй болохоор тэр болгон харагдсан номоо авах санхүүгийн чадвар ч хомсдож, цаг зав ч багасаж, өөрийн эрхгүй сонголт хийх хэрэтэй болсон. Тэгээд л хамгийн гол асуудал болох ҮР АШИГТАЙ УНШИХ асуудал босч ирсэн дээ.

Read more