Түмэндээ хүргэх үг

Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан, Монгол Улсын Гавьяат эдийн засагч Д.Бямбасүрэн, Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны гавьяат зүтгэлтэн, академич, хуульч С.Нарангэрэл нарын хамт ТВ8 Монгол телевизийн “ТҮМЭНДЭЭ ХҮРГЭХ ҮГ” нэвтрүүлгээр сүүлийн 20 гаруй жил Монгол Улсын эдийн засаг, улс төр, хууль эрх зүйн орчинд өрнөсөн үйл явдлуудыг хөндөн ярилцсаныг хүлээн авч үзнэ үү.

Ардчиллын үнэт зүйлсийн тухайд

Ардчилсан хувьсгалын 25 жилийн ойн хүрээнд 2015 оны 8-р сарын 8-ны өдрөөс 11-ний өдрүүдэд зохион байгуулагдсан “Монгол хүн – 2020 – Өнөөдөр, Маргааш” сэдэвт баруун бүсийн чуулга уулзалтад зориулан гаргасан “Өнөөдрийн Тойм” сонины тусгай дугаарын “Ардчиллын үнэт зүйлсийн тухайд” булангийн асуултуудад хариуллаа.

FullSizeRender
Ардчиллын үнэт зүйлс

Юуны өмнө Ардчилсан намын баруун бүсийн чуулга уулзалтад оролцож байгаа та бүхэнд хамгийн сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе.

Энэ чуулга уулзалтын маань гол зорилго нь улс орны өнөөгийн хөгжлийн тухайн шатанд, бүс нутагт тэр дундаа тодорхой газар нутагт ямар асуудал тулгамдаж байгаа түүнийг шийдвэрлэх арга зам нь юу байна, шийдлийг олохдоо ардчиллын гол гол элемент, механизмыг бүрэн дүүрэн хэрхэн яаж ашиглах зэрэг хүрээг хамарч яригдах нь дамжиггүй. Ингэхийн тулд өөр өөрсдийнхөө туршлагыг харилцан солилцож, цаашдаа дэвшүүлэх, шийдвэрлэх зорилтуудаа тодорхойлж гаргаж ирнэ гэдэг бол бас ч гэж чамлахааргүй том ажил байдаг. Энэ ажилд нь амжилт хүсье. Өнгөрсөн 25 жилийн хугацаанд ардчилал, ардчиллыг тойрсон асуудал олны анхаарлыг зүй ёсоор татаж байгаа.

Цааш нь уншихАрдчиллын үнэт зүйлсийн тухайд

2004 онд ингэж уриалж билээ

Шинээр бүрдэх УИХ-ын эрхэм гишүүдэд хандсан уриалга

Эх сурвалж: Өнөөдөр сонин, 2004.06.21

ҮНДЭСНИЙ ДЭВШИЛ, ЧӨЛӨӨТ АРДЧИЛАГЧДЫН ШИНЭ ТУНХАГ

Р.Амаржаргал

Эзэн хичээвэл заяа хичээнэ.  Сайн явах санааных.

Өвөг дээдэс, үүх түүх, өчигдрөөс, өнө эртнээс энэ цагт ч, ирээдүй маргаашийн зүг ч өртөөлөн дамжсаар буй  “нүүдлийн номын сан”-дахь алтан үгс. Тэр чигээрээ бүхэл бүтэн гүн ухаан, хүний амьдралын утга учир, ертөнцийн мөн чанарыг нэвтэрхий тольдсон үзэл санаа билээ. Нүүдэлчид боть ботиор дүүрэн архив биш усыг нь шавхаж шүүсэн уламжлалт үзэл санаа, бүхэл бүтэн философийг цөөн хэдэн үгэнд багтаан базаж, цагийн уртыг туулах, түүхийн нугачааг давах хэлбэрт оруулсан байдаг билээ. “Эзэн хичээвэл заяа хичээнэ, Дархан хүн бурхан ухаантай. Сайн явах санааных…” Шатахгүй, норохгүй, урагдахгүй, хуучрахгүй мөнхийн амьд хэлбэрт оруулсан энэхүү гүн ухаан, уламжлалт алтан сургааль монголчууд бидний судсаар гүйх цус, сэтгэл оюунд нэвт шингэсэн билээ. Өөрсдийнхөө хэн бэ? гэдгийг өдөр бүр бидэнд сануулах оюун санааны түлхүүр үгс, орчин үеийн хэллэгээр бол генийн код эрх чөлөөний үзэл санааны суут туурвил, үндэс зарчмуудтай яв цав нийцнэ. Хүний оюун санаа, авъяас чадвар, суу билэг, бүтээл туурвилын хязгааргүй боломж бололцоог бишрэн шүтсэн, нээн тэтгэсэн “Хүн та өөрөө өөртөө эзэн нь” хэмээх монгол уламжлалт сургааль, Мильтон Фридманы “ Хувь заяагаа сонгох нь”-той мөн чанарын хувьд нэгэн булгийн ус мэт адил байна. Эрх чөлөөг цар тавган дээр тавьж хэн нэг нь бэлэглэдэггүй, тийм өгөөмөр нүүрний цаана дарангуйлал зүсээ өөрчлөн нуугдаж байдаг, эрх чөлөөг хүмүүс өөрсдөө бүтээдэг гэсэн агуу их Фридрих Хаекийн “Боолчлогдох зам”-тай хөтөлгөө морь шиг зэрэгцэж байна. Хүний нийгмийн төвд ХҮН л байх, хүний төлөө төр, засаг үйлчилж байх нь ХҮМҮҮНЛЭГ нийгмийг байгуулах тогтолцооны эх үндэс нь, гол цөм нь, тулга суурь нь билээ. ХҮН-ий төлөөх зорилгод үйлчлэх хүн чанартай, хүнлэг тогтолцоог хөгжүүлэх нь үндэсний дэвшилтэт ардчилсан үзэл санааны уг суурь нь юм. ХҮМҮҮН гэдэг монгол үг англи, франц, немец, орос олон янзын хэлээр яагаад нэг ойлголт байдаг юм бэ?

Төрийн дарангуйллаас чөлөөлөгдөх нь. Үнэнч нь үүдэнд, худалч нь хойморт. Эрх чөлөөгүй эрх чөлөөний гаж үзэгдлийн дундуур…

Цааш нь уншихҮНДЭСНИЙ ДЭВШИЛ, ЧӨЛӨӨТ АРДЧИЛАГЧДЫН ШИНЭ ТУНХАГ

Монгол хөрсөнд өөриймсөх ардчиллын үр хэзээ соёолох бол?

-зүгээр л эрэгцүүлэл-
Нэлээн дээхнэ бол Хадгаламж зээлийн хоршооны асуудал, САПУ-гийн Алтжингийн хэрэг явдал тэгээд МИ-8, Хонгор сумыг тойрсон үйл явдал гэхчлэн олон нийтийг хамарсан бас хямраасан асуудлууд ар араасаа хөвөрсөн. Одоо болохоор Оюутолгой, Тавантолгой, Засгийн газрын хүмүүст үл итгэл төрүүлсэн байдал зэрэг нь заримдаа өөрийн эрхгүй бодлогшролд оруулах юм.

Улс төрийн намууд болохгүй байна, төр, засаг нь болохгүй байна л гэнэ. Гадуур байгаа энэ хөдөлгөөнүүд нэг л биш ээ, улс төрчид, түшмэдүүд ч бас биш. Нийгмийн баялгаас хуваарилж байгаа нь ч, томоохон төслүүдийн байж байгаа царай ч нэг л биш ээ. Удирдлагын түвшинд ч ялгаагүй. Боловсролын тогтолцоо ч болохгүй нь. Ер нь бүгд л нэг биш ээ гэх юм. Тэгвэл ингэхэд манайд болж бүтэж байгаа нь чухам юу байна вэ?

Цааш нь уншихМонгол хөрсөнд өөриймсөх ардчиллын үр хэзээ соёолох бол?