1. Хөгжилтөй гэх улсуудад ДНБ ба ҮНО ойролцоо байдаг бол манайд ҮНО нь бараг 4 дахин илүү байгаа. Амьдрал амжиргааны эх үүсвэрээ гаднаас хайж эх орноо орхин явж байгаа улс орны иргэд аз жаргалтай байна ч гэж юу байхав. Тиймээс ч “аз жаргалын индекс”-ээр 143 улсыг эрэмбэлэхэд монгол 106-д орсон байх юм. Хуучин социалист гэгдэх 27 улсаас манайх 24 жагсжээ.
2. ДНБ ба сэтгэл ханамжийн хувьд эерэг корреляци байдаг. Нэг хүнд ноогдох ДНБ-ийг худалдан авах чадвараар нь тооцвол манайд 3500-4000 ам доллар болно. Номинал утгараа 2000 ам доллар гэтэл азийн дундаж 6273. Ядуу орны жагсаалтаас гарлаа гэж Сангийн сайд мэдэгдэж байна. Гэсэн хэдий ч хүн амын 44.6 хувь өдөрт 3000 төгрөгөөс доош орлоготой нь байгаа юм. Нэн ядуу нь (өдөрт 1500 төгрөг) хүн амын 10 хувь байна.
3. “Нүхтэд баячуудын байшин барих гээд том даацын машин яваад зам эвдээд байна” гэж Энхтүвшин гишүүн УИХ-ын нэгдсэн чуулган дээр гайхаж байсан. Эксель ч бай Хаммер ч бай – унаж байгаа хүн адил замын хуурамж төлнө, харин хаммертай нь илүү эрчимтэй ашиглана. Ядуу болон дундаж давхрага баячуудаа иймэрхүү байдлаар байнга тэжээдэг. Эрчим хүчний үнэ бага байхад хамгийн их хэрэглэж байгаа нь хамгийн их татаас хүртэнэ. Чинээлэг хүмүүс л хамгийн их цахилгаан хэрэглэнэ. Тэхлээр хэн хэнийгээ “татааслаж” байна.
4. Хүн амын дээд хэсэгт байгаа 10 хувь үндэсний баялагын 25 хувь харин доод 10 хувь нь 3 хувь эзэмшиж байна. Энэ засгийн газрын үйл ажиллагаа нийгмийн ялгарлыг санаатай гэмээр дэвэргэж байна. Жени индекс ч 32.8 гэж 2004 онд гарч байсан.
5. Манайд 10 хүний 1 нь л интернет хэрэглэх бололцоотой харин азийн дундаж 2.1 хүн.
6. Монголын хүн ам өсөж, наслалт нэмэгдэж байгаа нь сайн мэдээ боловч dependency ratio looks not so nice. better be prepared.
7. Төрөлтийн хувь хэдий харьцангуй өдөр байгаа боловч төрөх дундаж нас 31.5 байхад эл үзүүлэлтийн азийн дундаж 29.8, харин ОЕСД 27.5 байна. Учир шалтгаан нь: эрүүл мэндийн зардал өсөж, наслалт нэмэгдэж, эх хүүхдийн эндэгдэл буурч, эмэгтэйчүүдийн боловсрол өндөр эмэгтэйчүүд ажиллах хүчинд их өндөр хувь эзлэж байгаа.
8. 2008 онд амаржсан эхчүүдийн 1\5 нь гэр бүлийн баталгаагүй байна. Ялангуяа УлаанБаатарт 1\3 нь гэр бүлгүй эмэгтэй байна. Бид нийгмийн чиглэлд багагүй хөрөнгө зарцуулж байгаа ч баян чинээлэг болоод тэгэж байгаа юм биш харин ядуу хоцрогдсон болоод нийгмийн чанартай зардал ДНБ болон улсын төсөвт үлэмж хувь эзлэж байгаа юм.

PS. Өчигдөр цаасаа ухаж байгаад зарим нэгэн тэмдэглэлээ оллоо. Санаа өгөх үүднээс сийрүүлэн бичлээ. Иймэрхүү харьцуулсан судлагаа (аль ч салбарт байж болно) байвал энэ сайтыг ашиглан нийтлэж, хэлэлцүүлэн судалгаагаа гүнзгийрүүлэх бололцоо байгаа гэдгийг судлаач нарт хандан илэрхийлье.

1. Инфляцийн бүтцийг маш нарийн судлах хэрэгтэй: суурь инфляци ба CPI, захиргааны чанартай өсөлт гм нэг бүрчлэн задлаж үзэх хэрэгтэй.
2. Мөнгөний нийлүүлэлтээс хамаарч инфляци чухам хэдэн хувь нэмэгдэж байгаа, бусад нь (миний тооцоогоор бараг 40 хувь) чухам юунаас болж байгааг сар сараар ядаж сүүлийн 5 жилээр гаргах ёстой.
3. Эрэлт талын инфляци гэж бий. Гэхдээ кейнс “effective demand” гэж тодотгож байсан. Өндөр хөгжилтөй орнуудад эл хүрээнд тайлбарлаж болно. Харин манай эрэлт нь хомсдолын эрэлт нь юм.
4. Сүүлийн 3 жил цалин тэтгэвэр нэмээгүй хэдий ч мөн хугацаанд хөдөлмөрийн бүтээмж өссөн.
5. Манай инфляцийн үндсэн учир шалтгаан нь тотальный дефицитээс үүдэлтэй. Далай ээж, наран туулын зах дээр байгаа хэдэн бараагаар дефицитээс ангижирсан гэж ойлгож байгаа бол тун буруу.
6. Монгол тотальный хомсдолоос одоо ч гарч чадаагүй байна. Бүх салбарыг хамарсан – хомсдолын эдийн засаг: эрчим хүчний хомсдол, зам дэд бүтцийн хомсдол, дулааны хомсдол, зээлийн хомсдол, эрүүл аюулгүй хүнсний бүтээгдэхүүний хомсдол, сайн сургуулийн хомсдол, чанартай эмнэлгийн хомсдол, сайн ажилчны хомсдол, шудрага хуульч, улс төрчдын хомсдол, хариуцлагын хомсдол, засаглалын хомсдол  бүгд л дефицит (нэмэлт жишээ татаарай). Эл хомсдол нь биет хэлбэрээрээ байгаа юм.
7. Манай эдийн засгийн үндсэн асуудал бол түүний бүтэц. Хэт гажсан бүтцийг өөрчлөх гэж 20 жил үзээд дийлэхгүй байна. Нийлүүлэлт үгүй болхоор үнийн өсөлт гарцаагүй. Эрэлт байх ч нийлүүлэлт байхгүй. Нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх гэхлээр шууд утгаараа бэлэн нөөц, хүчин чадал байхгүй.
8. Хөрөнгө оруулалт хийж л эрс нэмэгдүүлж (мэдээж хэрэг үр ашигтай байх ёстой) байж л, 5-8 жил тасралтгүй эрчимтэй хэрэгжүүлж байж л бүтцийн өөрчлөлтийг хийнэ. Өөр ямар ч арга зам байхгүй.
9. Тиймээс үйлдвэрлэл үйлчилгээний хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх шаардлагатай юм. Юуны өмнө, эрчим хүчний 5 дугаар эх үүсвэр улаанбаатарт, Өмнөговийн цахилгаан станц, Ховдын хөшөөтөд 35 мегаватт станциудыг нэн даруй барих ёстой. Ингэж байж л эрчим хүчний хомсдолоос гарна. Ингэж байж л нөгөө 100 мянган орон сууц энэ тэр явна.
10. Гадаад худалдааны эргэлтийг нэмэгдүүлэхэд саад болж байгаа зам харилцааны хомсдолыг нэн даруй шийдэх ёстой.
11. Төсвийн алдагдал энэ тэрээс айхгүй иймэрхүү хөрөнгө оруулалтыг бодлогын чанартай хийх ёстой.
12. Оюутнуудад монетарист концепцийг ойлгуулах гэж хийсвэрлэн мөнгөний нийлүүлэлт инфляци хоёр шууд хамааралтай гэж заадаг. Завсар нь түмэн хэлхээс байдаг. Тэр бүхнээс хийсвэрлэн (онол арга зүйн хүрээнд) шууд хамааралтай мэтээр оюутнуудад заадаг зүйл. Гэтэл үүнийг Монголбанк мэддэггүй бололтой: дэндүү харанхуй байгаагийн шинж.
13. Үнэндээ нарантуул дээр суугаад барааны үнэ ээ нэмэж байгаа хэн гуйа Монгол банк хэдэн төгрөгний нийлүүлэлт хийж буйг мэдэхгүй, эргэлтэд хэдэн төгрөг байгааг ч сонирхохгүй. Зарж буй барааныхаа эрэлтээр л үнэ ээ тогтоож байгаа. Овоо эрэлттэй барааг “татья” гэхээр эрээн явах, зээл авах, барьцаанд юм олж тавих хэрэгтэй болно. Гааль, мэрэгжлийн хяналт зэргийн “гар цайлгах” ажил бас бий.
14. Трансакцийн өртөг нэмэгдэнэ. Үүний дараа үнэ яагаад өсөөд байгааг гайхах хэрэг юу билээ.

Цалин нэмэх нь инфляцийг хөөрөгдөнө гэсэн ойлголт байдаг л даа. Үүнийг “cost-push” инфляци гэдэг. Цалингийн өсөлт зардалд шингээд бараа үйлчилгээний өртөг үнэ өснө, улмаар инфляци нэмэгдэнэ гэж үздэг. Гэхдээ эл утгаар сайд яриагүй бололтой.

Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг нэмэгдүүлэх тухай ярьж байсан бол өөр хэрэг. Тэгсэн ч гэсэн жишээ нь, төсвийн ажилтны (хэрвээ тэр цалингаасаа өөр орлогогүй бол ?!?) өрхийн орлого сүүлийн гурван жилд бараг нэмэгдээгүй, хуримтлагдсан инфляцийг давхар тооцвол харин ч бодит орлого нь буурсан. Ер нь ДНБ-нийг бүрдүүлэгч хөдөлмөрийн эзлэх хувийн жин ямар динамиктай байгааг судлаад үзмээр байгаа юм.

Ер нь инфляци гэдэг маань хийсвэр ойлголт. Тодорхой бараа үйлчилгээний  үнэ бүрийн жигнэсэн, дундчилсан нийлбэр юм. Гэхдээ инфляци хэдэн оронтой байхыг тодорхойлдог фундаменталь хүчин зүйлс бий л дээ. Инфляцийн учир шалгааныг мөнгөний нийлүүлэлтээр илэрхийлэгдсэн эрэлтээр бас нийлүүлэлт талаас тайлбарладаг.

Жишээ нь, талхны үнэ нэмэгдлээ гэж үзье. Тэгвэл худалдан авах талхны тоо цөөрнө. Хэрвээ хэрэглээгээ хэвээр үлдээнэ гэвэл бусад бараа үйлчилгээнийг хэрэглээгээ хязгаарлах хэрэгтэй болно. Тэхлээр тухайн өрхийн хэрэглээний бүтцээс маш их зүйл хамаарна. Баян чинээлэг айлын өрхийн төсөвт хүнсний зүйлийн хувийн жин бага харин ядмаг өрхийн төсөвт дийлэнхи хувийг эзлэдэг. Тиймээс инфляци чухам хэнд яаж нөлөөлөх тооцохын тулд хүн амын давхрага бүрт харгалзуулах ёстой юм.

Харин өрхийн орлого нэмэгдэх хирээр хэрэглээний бүтцийн өөрчлөлт гарна. Эл өөрчлөлт нь дэвшилт өөрчлөлт юм.

Гэхдээ мөнгө нь байхад нийлүүлэлт байхгүй, бидний үеийнхэн сайн мэдэх хомсдолын эдийн засаг гэж бий. Эрэлт нь байгаад байдаг бараа үйлчилгээ нь байхгүй. Сайдын цалин нэмэхийг ил зарлахаас айгаад байгаа учир шалтгаан энд байгаа юм шүү дээ. Эдийн засгийн хоцрогдсон бүтэц, уламжлагдсан хомсдолын тогтолцоонд асуудал байгаа. Эрэлт нь байхад нийлүүлэлтийг шуурхай хангаж чадахгүй байгаа эдийн засгийн бүтцийг л өөрчлөх хэрэгтэй. 20 жил өөрчлөөд өөрчлөөд хомсдолын эдийн засгийн тогтолцоо бүтцээс бид салж чадаагүй байгаа юм. Хомсдолын эдийн засаг: авилга, улс төржилт, хүнд суртал гм өнөөгийн бүтэл муутай олон зүйлийн тайлбар эндээс олдоно.

Тиймээс инфляцийн хүлээлтээс Сангийн сайд айж байгаа нь зөв. Цалин өснө гээд үнэ өсгөх, үнэ өснө гээд цалин нэмэх гэсэн эцэс төгсгөлгүй урвал. Миний ажиглаж байгаагаар инфляцийн хүлээлт нэгэнт л бүрдсэн бол үнэ заавал өсдөг болжээ. Монголбанкинд итгэхгүй байна гэсэн үг л дээ. Цалин нэмэгдэх нь үнийн өсөлтийг өдөөхгүй гэсэн баталгааг Монголбанк, Засгийн Газар өдий болтол гаргаж чадаагүй учраас Сангийн сайд нууцаар “олон нийтэд зарлахгүйгээр хийж байя гэсэн зарчим баримт”-лах юм байна. Энэ бол Монголбанк, Сангийн яам “импотент” гэдгээ хүлээн зөвшөөрсөн хэрэг л дээ.

]]> http://blog.amarjargal.org/2010/05/%d1%81%d1%8e%d1%80%d0%bf%d1%80%d0%b8%d0%b7/feed/ 3 http://blog.amarjargal.org/2010/04/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b3%d0%be%d0%bb%d1%8b%d0%bd-%d1%8d%d0%b4%d0%b8%d0%b9%d0%bd-%d0%b7%d0%b0%d1%81%d0%b3%d0%b8%d0%b9%d0%bd-%d0%b0%d1%81%d1%83%d1%83%d0%b4%d0%bb%d1%83%d1%83%d0%b4/ http://blog.amarjargal.org/2010/04/%d0%bc%d0%be%d0%bd%d0%b3%d0%be%d0%bb%d1%8b%d0%bd-%d1%8d%d0%b4%d0%b8%d0%b9%d0%bd-%d0%b7%d0%b0%d1%81%d0%b3%d0%b8%d0%b9%d0%bd-%d0%b0%d1%81%d1%83%d1%83%d0%b4%d0%bb%d1%83%d1%83%d0%b4/#comments Fri, 16 Apr 2010 10:48:44 +0000 admin http://blog.amarjargal.org/?p=1241 Өнөөдөр Хэвлэлийн хүрээлэнд “Эдийн засгийн хөгжил ба хэвлэл мэдээлэл” сэдэвт ёслолын ажиллагаа болов.

Тус арга хэмжээнд оролцсон төлөөлөгчид болон эдийн засгийн асуудлыг хөндөн бичдэг сэтгүүлчидэд хандан УИХ-ын гишүүн Р.Амаржаргал “Монголын эдийн засгийн зарим асуудлууд” сэдвийн хүрээнд  3 асуудлыг онцлов. Үүнд:

-          Баялагийн хараалд хэрхэн өртөхгүй байх

-          Эдийн засгийн мэргэшсэн институцийг хөгжүүлэх

-          Санхүүгийн зах зээл, санхүүгийн системийг хөгжүүлэх

гэсэн асуудлыг хөндөж, улмаар энэ асуудалд эдийн засгийн сэтгүүлчдийн хандах хандлага чухал гэв.

Эдийн засгийн асуудлаар мэргэшсэн сэтгүүлч бэлтгэх, эдийн засгийн хөгжилд хэвлэл мэдээллийн үүрэг, оролцоог нэмэгдүүлэх зорилго бүхий сургалт-мэдээллийн урт хугацааны хөтөлбөрийг Хэвлэлийн хүрээлэн, ОУ-ын донор байгууллагуудтай хамтран хэрэгжүүлэхээр болсон бөгөөд одоогоор 40 гаруй сэтгүүлчид нэгдсэн клуб байгуулагдсан байна.

Published on March 30, 2010 by Press Office (Companiesandmarkets.com and OfficialWire)
LONDON, ENGLAND

Mongolia was badly affected by the global financial downturn. As commodity prices crashed, state revenues dwindled and repayments on bank loans within the construction industry slowed down considerably. As the global markets make a tentative recovery, Mongolia is beginning to benefit from its rich indigenous resources. In addition to rallying commodity prices, Mongolia continues to benefit from renewed confidence from foreign investors following the approval of the Oyu-Tolgoi project. Increasing gold prices in particular, has made exploration for the precious metal popular and in January 2010 it was reported that Canadian based Jinshan Gold Mines Inc had signed a memorandum of understanding with Monnis International Inc, for the exploration and development of gold projects within Mongolia.

In addition to new investors, companies already operating within Mongolia are also developing their mining projects in the country. Lotus Resources announced that they were going to further expand their fluorspar mining operations within Mongolia with the acquisition of a new mining licence for US$70,000. The mining licence is for the Tsagaan Chuluut area which is well known for is fluorspar mineralisation and is located, in the Dornogobi Province, around 400 km south-east of Ulan Bator. The company has already prepared an exploration plan and anticipates commencing with this later in the year.

Mongolia has significant resources of coal, which are of great interest to foreign investors; particularly as the country shares a border with China where coal is in high demand. In November 2009, Bloomberg reported that Hong Kong-based mineral and energy explorer Mongolia Energy Corporation (MEC) had finalised a six-year agreement with contract miner Leighton Asia, a unit of Australia’s largest construction company, Leighton Holdings. Under the US$206mn agreement, 3mn tonnes of coal will initially be extracted annually from MEC’s Khushuut mine in Khovd province, Mongolia and is expected to rise to 8mn tonnes per year. Production will begin in the second quarter of 2010. MEC is expecting total investment to reach US$2.85bn over the mine’s estimated lifetime of 19 years. One of the country’s biggest coal assets is the Tavan Tolgoi mine. In December 2009, it was reported by Bloomberg that the government was keen to have the mine developed for local fuel consumption to reduce its dependency on imports of petroleum fuels. Previously a number of companies had placed bids to develop and acquire a 49% stake in the mine. In December 2009, it was reported that the winning bidders would be announced in April 2010, however, in February 2010, the auction for the coal project was cancelled by the Mongolian government. Mongolia’s Prime Minister Sukhbaatariin Batbold said on February 8 that the government’s move to cancel a stake auction in the Tavan Tolgoi coal project will enable Mongolia to benefit from a better return on the deposit. However, the government did state that it would consider developing the mine with companies on a contract basis as opposed to an equity share in the project.

Mongolia Mining Report Q2 2010