Төсвийн хөрөнгө оруулалт, үр ашиг
Ерөнхий сайд, Сангийн болон зам тээврийн сайд, эрхэм гишүүдэд
Төсвийн хөрөнгө оруулалт, үр ашиг
Сүүлийн 10 гаруй жил, ДНБ-нд эзлэх хөрөнгө оруулалт 30 орчим хувьтай байгаа бөгөөд энэ нь харьцангуй өндөр үзүүлэлт юм.
1995-2005 онд төсвийн хөрөнгө оруулалтын 60 хувь нь гадаадын зээл тусламж байсан юм.
2005 онд төсвийн хөрөнгө оруулалт 90 тэрбум төгрөг 2008 онд 620 тэрбум төгрөг болон бараг 7 дахин нэмэгдсэн юм. Ер нь сүүлийн 5 жилд төсвийн хөрөнгө оруулалт 450-550 тэрбум төгрөг буюу ДНБ-ны 10-13 орчим хувь байгаа билээ.
Дотоод гадаадын хувийн хөрөнгө оруулалт улсынхаас 1-1.5 дахин илүү гэж тооцвол жилдээ 0.9 – 2 триллион төгрөгийн хөрөнгө оруулалт болж байна.
Гэхдээ хир үр ашигтай вэ? Учир нь, уул уурхайн орлого хасаад тооцсон төсвийн алдагдал 2005 онд 1 хувь, 2008 онд 15 хувь хүрсэн юм.
Улиг болсон, эрчим хүчний салбарын их засварт 170-180 тэрбум төгрөг шаардлагатай байгаа бөгөөд энэ мөнгө төсөвт тусгагдаагүй. Мөнгө байхгүй гэж байгаа. Энэ хэмжээний санхүүжилт хийхгүй бол эрчим хүчний салбар 3 жилийн дотор мөхнө. Цахилгаан дулааны үнэ нэмнэ гэхээр “популист” хүлээснээс салж чадахгүй. Гэсэн мөртлөө, 150-с наашгүй жилийн дараа л үр ашиг өгөх “сумдад цахилгаан хүргэх” төсөлд 83 тэрбум төгрөг 2007 онд шийдвэрлэсэн юм.
Монгол улсын хэмжээнд 50 мянган км зам байгаа гэдэг. Үүнээс 11 мянга нь улсын чанартай зам, түүний 5 мянган км нь хатуу хучилттай хар зам. Энэ 5 мянган км замын 60 хувь нь (3 мянган км) чанарын шаардлага хангахгүй, “хар зам” гэхэд тун хэцүү бөгөөд түүний засварт 730 тэрбум төгрөг хэрэгтэй байгаа юм. ДНБ-ны бараг 10 хувь гэсэн үг.
2003 онд замд зориулсан шинэ хөрөнгө оруулалтын дөнгөж 10 хувь нь засвар арчилгаанд зориулагдсан байна. Харин 2010 онд 6.5 хувь нь!!!
Чанарын шаардлага хангахгүй гэж байгаа 3 мянган км зам нь 13 ба түүнээс дээш жилийн өмнө ашиглалтанд орсон байх юм. Товчхондоо, “зам барь – март – дахиад зам тавь” гэсэн маягаар ажиллаж байна. Өнөөдөр эвдэрсэн 1м2 замыг засварлаагүй өнжвөл дараа жил 2-3 м2 зам засах болно. Өөрөөр хэлбэл, төсвөөс одоо зарж буй нэг төгрөг маргааш 2-3 төгрөг хэмнэж байгаа юм. Зам засварт жил бүр 16-18 тэрбум төгрөг зарах хэрэгтэй.
Шинээр зам тавих засварлах стандарт нь “хүй нэгдлийн” учраас нэг л газар жил бүр засвар хийдэг. Улаанбаатарынхан маш сайн мэднэ.
Замын ажлын хугацаа байнга хэтэрдэг нь гэм биш зан болсон. Өнгөрсөн 5 жилд ашиглалтанд өгсөн замын 65 хувийнх нь хугацаа 2 дахин хэтэрсэн байна. Одоо хэрэгжиж буй 73 төслийн хугацааг сунгасан байна. Үүний учир шалтгаан нь:
- зам барилгын 300 лицензи эзэмшиж байгаа компанийн дөнгөж 3 нь 50 км-ээс дээш зам барих хүчин чадалтай.
- дөнгөж 15 компани 30-50км зам барих хүчин чадалтай.
- эргэн төлөгдөх нөхцөлөөр зам барих болсон компани банкнаас 20-30 хувийн хүүтэй зээл авна. Энэ хэмжээгээр өртөг зардал нэмэгдэнэ. Гэтэл хөрөнгө оруулалтын төсөвт энэ зардал тусахгүй. Тэхлээр замын тендерт “ялж” байгаа компани тодорхойлтоорой мөнгө завшаад “зугтах” гэсэн, санхүүжүүлэгч яам агентлагын түшмэл авилга авах гэсэн эсвэл “улс төрийн хөрөнгө оруулалт” хийж байгаа болж таарна. Сонгуулийн өмнөх 2007 онд замын нийт төслийн 34 хувь буюу 125 тэрбум төгрөгийн санхүүжилтыг тэндэргүй шууд гэрээ байгуулан олгосон байгааг “улс төрийн хөрөнгө оруулалт” гэхээс өөр юу гэхэв.
- Бусад: зөндөө юм тоочиж болно
Иймэрхүү хөрөнгө оруулалтыг УИХ “хэлэлцэн” баталдаг. 2008 оны төсвийн хөрөнгө оруулалтыг 442 тэрбум төгрөг байхаар засгийн газар оруулж ирсэн. Хэлэлцүүлэгийн дараа энэ тоо 571 тэрбум болж хуульчлагдсан. 129 тэрбум төгрөг буюу бараг 1\3 ийн зөрүү гарч байгаа юм!!! Сангийн яам нь тэнэг юм уу эсвэл УИХ нь тийм ухаантай юм уу?
2010 оны төсвийн хүрээнд УИХ 439 төсөл нэмсэн бөгөөд үүний 310 нь буюу 70 хувь нь ТЭЗҮ-гүй байна.
Зах зуухаас нь малтхад
Манай ажил нэг иймэрхүү л байгаа юм.
