Үндэсний баялаг гэж юу вэ?

Конрад Аденауэр сан болон Улаанбаатар иргэний форум ТББ хамтран та бүхэндээ Үндэсний баялаг онлайн нэвтрүүлгийг хүргэж байна.

Чиг хандлага, хүлээгдэж буй өөрчлөлт

Монгол орон улс төр, эдийн засгийн бүхий л талаараа шинэ бодит байдалтай тулгарч байна.

Арваад жилийн өмнөөс дэлхий дахинд эргэлтийн шинжтэй томоохон өөрчлөлтүүд гарч эхэлсэн нь өнөөдөр аль ч тивийн том жижиггүйулс орнуудад шууд мэдрэгдэх боллоо. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үр дүнд тогтсон геополитикийн тэнцвэрийг1989-1990 оны социалист систем, ЗХУ-ын задрал “сүйрэл” эвдсэн. Энэхүү задралыг өдөөсөн “өөрчлөн байгууллалтын” он цагаас тоолбол даруй 30 гаруй жил өнгөрчээ. Энэ эрин үеийг “глобалчлал” буюу ганц туйлт ертөнцийн үе гэж нийтлэгээр нэрлэж заншсан.

Эдүгээ глобалчлалын хямрал ил тод харагдаж байна. 2008 оны дэлхийн санхүүгийн хямрал, түүнээс хойш сэхээгүй дэлхийн эдийн засгийн тогтворгүй байдал  уг хямралын шинж тэмдэг болсоор байна. Глобалчлалын үед хэт давамгайлах болсон санхүүгийн капиталын  даврал “хөөсрөл” хэт ашгийг бий болгож, баян хоосны ялгааг гааруулахаас гадна үзэл суртал, намын ялгаагүй “олигархи элит ангийг” төрүүлсэн. Бодит эдийн засгийг хэд дахин  нугалсан, баялгаар баталгаажаагүй “санхүүгийн бүтээгдэхүүнийг” асар ихээр “үйлдвэрлэсэн”  нь нэгэн үедээ инновац мэт байсан ч яваандаа зах зээл, ардчилалд үзүүлэх сөрөг үр дагавар нь түлхүү мэдэгдэх болсон.

Read more

Ийм харалган бодлогоос их зүйл горьдох хэрэггүй

 

Өнөөдөр сонины 2017 оны 04 дүгээр сарын 26-ны өдрийн №095 /6088/ дугаарт ярилцлага өгснөө та бүхэнд хүргүүлж байна.

-Манай улсын эдийн засгийн нөхцөл амаргүй байна. Таны харж байгаагаар эдийн засаг ямар бүтэц, загвартай болчихоод хямраад байна вэ?

-Өнөөгийн үүссэн нөхцөлийг би цөөн зүйлээр томьёолдог. Нэгдүгээрт, уул уурхайн эдийн засагтай болчихлоо. Уул уурхайн эдийн засаг өвөрмөц онцлогтой. Зөв бодлого хэрэгжүүлбэл улс орныхоо эдийн засгийг тэлээд, төрөлжүүлээд, орчин цагийн хэлбэрт оруулчихдаг. Буруудвал “Буруу замаар будаа тээнэ” гэдэг шиг л болгодог эд. Улс орнууд буруу замаар явснаа “Голланд өвчин” туссан, “Баялгийн хараал”-д нэрвэгдсэн гэж нэрлээд байгаа хэрэг. Буруу замаар явж буй нь нийгэм, эдийн засагт бутрал, хагарал бий болж байгаагаар илэрдэг. Элдэв үймээн самуун тасрахаа болино. Авлига дээд цэгтээ хүрнэ. Эдийн засгийн тогтворгүй байдал үүснэ. Байгаль орчин доройтоно. Ёс суртахууны ялзрал хүртэл манай нийгэмд газар авч эхэллээ. Өр өсөж байгааг бүр ч ярилтгүй. Эдийн засгийн хоцрогдол, өрөөсгөл бүтэц улам нэмэгдэж байна. Эцэстээ нийгмийн ялгарал газар авлаа. Аливаа баялаг, өмч, түүн дотроо байгалийн баялаг тодорхойлолтоороо улс төрийн тэмцлийн орон зай болдог. Монголын нийгэмд өрнөж буй үйл явцыг том зургаар нь харвал байгалийн баялгийн менежментийг хэн хийх вэ, хянах вэ гэдгийн төлөө л тэмцэлдээд байна. Нам болж үзэлцлээ. Хэтэвч нэгтэй бүлэглэлүүд болж үзэлцэж байна. Энэ л үйл явцаас түрүүнд хэлсэн бүх алдаа үүссэн. Асуудлыг ийм өнцгөөс харах хэрэгтэй. Хоёрдугаарт, угтаа уул уурхай эдийн засгийг сэргээгээд, босгоод, Монголын ирээдүйг баталгаажуулах хүчин зүйл мөн үү, биш үү гэдгийг бодолцох ёстой.

-Уул уурхай бидний ирээдүйн баталгаа болж чадах уу?

-Би хувьдаа тэгэх боломж бий гэж үздэг. Юу дутаад байна гэхээр энэ талаар нэгдсэн ойлголт алга. Уул уурхайн сайн, муу тал нь аль вэ, хэзээ улстөржүүлэх ёстой, хэдийд нь болохгүй вэ гэдэг талаар шийдвэр гаргадаг “гол тоглогч” нар нэгдсэн ойлголттой болоод, хэрэгсэл болгоод ашиглавал нийгэмд үр өгөөжөө өгнө. Ингэж чадахгүй бол “Голланд өвчин” тусаж, “Баялгийн харуул”-д нэрвэгдэнэ. Гуравдугаарт нь бас нэг хүчин зүйл бий. Уул уурхай гадаадын хөрөнгө оруулалт шаарддаг. Эхний ээлжинд жижиг компаниуд хөрөнгө оруулаад, төслөө зарж, томцуул нь орж ирж байна. Манай улс ч үндэстэн дамнасан корпорацуудыг оруулж ирээд, эдийн засгийн орон зайгаа тэлэх сонирхолтой байгаа нь зөв. Энэ бол гарцаагүй баримтлах ёстой бодлого. Гэхдээ нэг сонин зүйл бий. Юу вэ гэхээр гадаадын том компаниуд Монголын улс төрийн амьдралд хүссэн, хүсээгүй оролцоод эхэлчихэж байгаа юм. Орж ирэхээсээ өмнө энийгээ янзал, тэрийгээ өөрчил гэсэн шаардлага тавьдаг. Засгийн газраараа дамжуулаад, өрөөл бусдаар хэлүүлээд янз бүрийн шахалт үзүүлж байгаад Монголын эдийн засгийг өөрсдөдөө тааламжтай хэлбэрт оруулдаг. Тэгээд орж ирэхээрээ зохицуулалт шаардана. Усаа төд, газраа төдөн жил ашиглуул гэж шаарддаг. Тэдний энэ үйл ажиллагаа нь манай улс төр, бизнесийн элитүүдийг хуваачихдаг байхгүй юү. “Хуваа, задал, бутарга, тэгээд захир” гэсэн эртний Ромын зарчмаар ажиллаж байна гэсэн үг. Гадаадын том корпорацуудын иймэрхүү нөлөө Монголд бий. Бид тэндээс илүү ухаантай, арга замаа мэддэг байж, залж чиглүүлэх учиртай. Дараагийн бас нэг том асуудал бол парламентийн ардчилалтай нөхцөлд улс төрөө тогтвортой байлгах арга зам юм. Амлалтаа биелүүлэх гэсэн ганц арга зам бий. Тодруулбал, сонгуулиар өгсөн амлалтаа биелүүлж байж улс төр тогтвортой байна. Уул уурхайд тулгуурласан улс төр бол тодорхойлолтоороо тогтворгүй. Яагаад гэвэл, уул уурхайн түүхий эдийн үнэ үргэлж хэлбэлзэж байдаг. Үнэ дагуулж өгсөн амлалт биелэхгүй байх магадлалтай. Иймээс л улс төрийн тогтвортой байдал бүрдэхгүй байна. Яаж үүнээс ангижрах вэ гэдэгт тархи толгойгоо гашилгах хэрэгтэй. Бодлого боловсруулах хүмүүс цалин аваад Төрийн ордонд дүүрэн байна. Бүх яам, агентлаг, аймгийн Засаг дарга, ИТХ-ын гишүүд үүнийг бодож байх ёстой. Гэтэл тэд үүнийгээ мэдэж, мэдэрч, олж харж чадаж байна уу гэдэг эргэлзээтэй. Уул уурхайд тулгуурласан том эдийн засгийг удирдан залахад гео эдийн засаг, санхүү, социологийн гэх мэт маш өндөр мэдлэгтэй мэргэжилтэн хэрэгтэй. Санхүүгийн нөөц хэрэгтэй. Энэ хоёрыг шийдсэн тохиолдолд улс орныг цааш нь аятайхан аваад явчихна. Шийдэж чадахгүй бол горьдох хэрэггүй.

Read more

Төсвийн бодлогоор бодит эдийн засгийг хөл дээр нь босгох цогц арга хэмжээ хэрэгтэй.

Ринчиннямын Амаржаргал /МҮХАҮТ-ын эдийн засгийн асуудал хариуцсан зөвлөх/

Твиттер, бусад сошиал медиагаа нээгээд хамгийн эхэнд юу хардаг вэ? Тэр нь юу тренд (өөрөө өөртөө чиг баримжаа, хандлага, нэг хэсэгтэй л олны амны “зугаа” болох сэдэв гэж орчуулаад байгаа юм) болж байгааг анзаардаг биз. 2017 оны талаар нэг юм бичээд өгөөч гэхлээр ямар үзмэрч биш юу бичдэг юм гэж бодож байсан хэдий ч амласан болохоор гарцаагүй л нэг зүйл бичих ёстой боллоо. Тэхээр 2017 онд чухам юу тренд болохыг тоочвол бараг болох юм байна гэж үзсэн учраас зарим нэгэн таамгаасаа хуваалцмаар санагдав.

Юм ном ёсоор өрнөвөл улс төр, эдийн засгийн хаос уналтаас салан эдийн засгийн шинэ дэглэм тогтоох бололцоо бүрдэх учиртай. Энэ утгаар шийдвэрлэх жил ч гэж хэлмээр. Харин эдийн засгийн шинэ дэглэм нь хуучин нэр томьёогоор бол “төрийн монополит капитализмын” хэлбэртэй байх болов уу, ямар ч болсон чөлөөт зах зээлийн тухай хэсэгтээ мартах ёстой болно. Бас хөнжлийнхөө хэрээр хөлөө жийх ёстойг жилийн турш санан санан ажиллах жил байгаасай.

Нөхцөл байдал амаргүй байх учраас шинээр сэтгэж, зоригтойхон, ажиллахгүй бол болохгүй. Ёстой нөгөө стандарт бус шийдэл сэтгэлгээ хэрэгтэй болно. Эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг хангах бүтэц, бүрэлдэхүүнийг хэрхэх, дотоод зах зээлээ тэлэх арга зам, гадаад эдийн засгийн түншээ зөв сонгох, дэлхийн болон бус нутгийн хүрээнд үүсээд байгаа бодит байдлыг хүлээн зөвшөөрөх зэрэг олон олон асуудал шинэ сэтгэлгээ шаардах юм. Үнэндээ түүхий эдэд тулгуурласан эдийн засаг явуургүй гэдгийг бид өөрсдөө өнгөрсөн жилүүдэд амслаа.

Энд дурдсан бүгдийг задлаад эхэлбэл хэдэн боть судалгааны ажил бичих хэрэгтэй болно биз. Тиймээс гарч байгаа онд бидний амьдрал ахуйг тодорхойлох хүчин зүйлээс онцлон дөрвөн санаа хэлье.

Read more

SUMMARY OF PLENARY SESSION – BUILDING AN INCLUSIVE ECONOMY MODERATED BY: MR.AMARJARGAL RINCHINNYAM, FORMER PRIME MINISTER, MONGOLIA

SUMMARY OF PLENARY SESSION – BUILDING AN INCLUSIVE ECONOMY MODERATED BY: MR.AMARJARGAL RINCHINNYAM, FORMER PRIME MINISTER, MONGOLIA

July 14, 2016

Ladies and Gentlemen’s,

The concept of inclusive growth is “a very big umbrella”, so we were given guidance to keep the discussion within a scope of economic growth, income inequality, corporate social responsibility, citizen participation, multilateral trading system, economic integration between EU and ASEAN, special and differential treatment, landlocked, small and remote island economies.

Read more