Тойрогтоо ажилласан фото агшин. 2012 оны 5 дугаар сар
Хайлт
Ангилал
А.БАТПҮРЭВ (USYD) Бодлогын хүү болон заавал байлгах нөөцийн тухай
МВ бодлогын хүү болон зайлшгүй барьж байх нөөцийн хэмжээг нэмэгдүүлсэнтэй холбогдуулан надаас сэтгүүлчид олон юм асуугаад байсан. Ажил төрөлөөс хамааран хариу өгөх бололцоо муу байгаа учраас Санхүү эдийн засгийн дээд сургууль төгсөгчдын файсбүүк (http://www.facebook.com/groups/ifealumninetwork/) хуудас дээр хэн нэг нь хариулаад өгөөч гэж хүссэн юм. А.Батпүрэв товчхон бичээд ирүүлсэн байна. Та нар үүнийг уншаад санал дүгнэлттэй нэмэрлээрэй. шүүмжлье гэвэл хэтэрхий ерөнхий байна гэж нэгдүгээр хэлмээр, хоёрт үр дагавар нь чухам аль салбарт яаж илэрхийхийг тодорхой болгож өгвөл сэтгүүлчдэд тус болсон материал болно гэж бодлоо.
Амаржаргал Р
А.БАТПҮРЭВ (USYD) Бодлогын хүү болон заавал байлгах нөөцийн тухай
Аль ч улсын төв банкны хамгийн гол зорилго үнийн тогтвортой байдлыг бий болгох явдал байдаг. Ингэснээр эдийн засгийн бодит өсөлт, ажил эрхлэлтийг нэмэгдүүлж улмаар хүн нэг бүрийн сайн сайхан аж байдлыг хангах үндэс болж өгдөг.
Монгол улсын Төвбанкны тухай хуульд “Монголбанкны үндсэн зорилт нь үндэсний мөнгөн тэмдэгт –төгрөгийн тогтвортой байдлыг хангахад оршино” (ТБТХ, 1996) гэснийг Монголбанкны зүгээс төгрөгийн гадаад тогтвортой байдал буюу бусад валютын эсрэг ханш, дотоод буюу хэрэглээний үнийн тогтвортой байдлыг хангах нь бидний зорилт юм гэж тайлбарласан байна. (Монголбанк, 1992)
Тэгвэл энэхүү зорилго хэрэгжүүлэхийн тулд Төвбанк юу хийдэг вэ? Юуны өмнө Төвбанк мөнгөний захын арилжаанд оролцож зах зээл дээрх мөнгөний нийлүүлэлтийг ихэсгэх юмуу багасгах ажиллагаа явуулдаг. Үүнд төв банкны үнэт цаас буюу бондын арилжаа, банк хоорондын захын арилжаа зэрэг хэрэгслүүд багтдаг. Энгийн жишээ авахад Төвбанк зах зээл дээрх мөнгөний нийлүүлэлтийг багасгахыг хүсвэл өөрийн үнэт цаасыг арилжиж бэлэн мөнгийг татан авч болно. Ийм үнэт цаасанд төлж байгаа (богино хугацаат) хүү нь Монголбанкны бодлогын хүү хэмээн ашиглагддаг. Уг хүү нь мөн банк хоорондын арилжааны суурь хүү болдог тул бүхэлдээ Монгол улсын зах зээл дээрх зээлийн хүүгийн хэмжээг тодорхойлогч хүү буюу бодлогын хүү гэж нэрлэгддэг.
Төвбанкны мөнгөний бодлогын өөр нэг хэрэгсэл нь арилжааны банкуудын заавал байлгах нөөцийн хувь хэмжээ юм. Арилжааны банкууд нь мөнгийг нэг талаас татан төвлөрүүлээд нөгөө талд зээл болгон олгож байдгаараа зах зээл дээрх мөнгийг нэмэгдүүлдэг нэг төрлийн нийлүүлэгч болж байдаг. Иймд тэдний татан төвлөрүүлсэн мөнгөнөөсөө заавал бэлнээр байлгах ёстой нөөцийн хувь хэмжээг нэмэгдүүлснээр эргэлтэнд орж байгаа мөнгөний хэмжээг багасгах өөр нэгэн арга хэрэгсэл болдог.
Монголбанкны 4-р сарын 17-ны шийдвэрийн тухайд
Дээрх учир шалтгааны улмаас бодлогын хүүгээ 0.5 нэгж хувиар, заавал байлгах нөөцийн хэмжээг 1 нэгж хувиар нэмэгдүүлсэн Монголбанкны шийдвэр нь ямар нэг онцгой зүйл биш, зайлшгүй хийгдэх ёстой энгийн үйл ажиллагаа болох нь харагдана. Энэ шийдвэрээс Монголбанкны хүлээж буй үр дүн нь мөнгөний нийлүүлэлтийг хумиж инфляцийн өсөлтийг хязгаарлах явдал бөгөөд эдийн засагт үзүүлэх нөлөө нь богино болон дунд хугацаанд өөр байна.
Богино хугацаанд мөнгөний нийлүүлэлт хумигдснаар зах зээлийн нийт эрэлт (хувийн хэрэглээ, хөрөнгө оруулалт) буурч энэ нь нэрлэсэн ДНБ-ий өсөлтөд сөргөөр нөлөөлнө. Ийнхүү эрэлт, түүнийг даган нийлүүлэлт буурч зах зээл дээр үнийн шинэ(багассан) тэнцвэр бий болно.
Хэт удаан хугацаанд бодлогын хүүг өндрөөр баривал эдийн засагт хөрөлт бий болж өсөлт зогсох эрсдэлтэй тул үйл явцыг зах зээл дээрх үнэ Төвбанкны зорилтот түвшинд хүрэх хүртэл үргэлжлүүлэх ёстой. Үүний дараа тохируулга буюу үнийн шинэ түвшинд эрэлт, нийлүүлэлт нь хугацааны өмнөх тэнцвэрийн түвшинд очих процесс явагддаг. Эцсийн дүнд дунд хугацааны эдийн засгийн өсөлт хэвийн үргэлжлэх болно.
Монголбанкны судлаачдын 2008 онд явуулсан судалгаанаас үзэхэд хүүгийн өөрчлөлт нь эдийн засагт 8-9 улирлын дараа хамгийн хүчтэй нөлөөллөө үзүүлэх бөгөөд бодлогын хүүгийн 1 нэгж өсөлт нь дангаараа инфляцийг 0.3 нэгжээр бууруулдаг байна. (Д.Батням-нар, 2008) Мөн хүү нь төгрөгийн нийлүүлэлтээр дамжиж валютын ханшид нөлөөлөх бөгөөд валютын ханш нь импортоор дамжиж Монголын инфляцид шийдвэрлэх нөлөө үзүүлдэг болохыг нотолсон байна.
Гэхдээ 2008 оноос манай эдийн засгийн динамик ихээхэн өөрчлөгдсөн тул бодлогын хүүгийн инфляцид үзүүлэх нөлөө, хугацааны хоцролтыг шинээр үнэлэх шаардагатай болов уу.
Ойрын хугацаанд инфляци буурах уу? Дараах хэд хэдэн учир шалтгааны улмаас ойрын хугацаанд инфляци өндөр хэвээр байх төлөв байдал ажиглагдаж байна.
1. Дээр дурьдсанчлан Төвбанкны бодлогын хүүгийн хэрэгсэл нь тодорхой хугацааны хоцролттой явдаг бөгөөд уг хүү 2010 оноос 2011 оны дунд үеийг хүртэл өөрчлөгдөөгүй тул үр дүн гарах болоогүй.
2. Гадаад зээл, хөрөнгө оруулалтын огцом өсөлт нь мөнгөний нийлүүлэлтийг Монголбанкнаас хамааралгүйгээр эрс нэмэгдүүлж байна.
3. Бэлэн мөнгө тараалт, цалин, тэтгэврийн нэмэгдэл, төсвийн асар их хэмжээний хөрөнгө оруулалт зэрэг төсвийн зарлага нь сонгуулийн өмнө оргилдоо хүрч байгаа тул сангийн бодлого мөнгөний бодлогоосоо эсрэг чиглэлд илүү хүчтэйгээр үйлчилж байна.
4. Доктор Ц.Батсүхийн эмпирик судалгаанаас дүгнэхэд Монгол дахь инфляцийн 50 гаруй хувь нь М1 мөнгөний нийлүүлэлт, цалингийн өсөлт болон валютын ханш гэсэн мөнгөний хүчин зүйлсээс, үлдэх 50 шахам хувь нь валютын ханш, шатахууны үнэ, гадаад худалдааны алдагдал зэрэг мөнгөний бус хүчин зүйлсээс үүдэлтэй байна. (Ц.Батсүх, 2008)
5. Монголбанкны хэрэгжүүлэхээр бэлтгэж буй Инфляцийг онилох бодлогын загварт хэрэглэгчдийн инфляцийн хүлээлт нь бодит инфляцид шийдвэрлэх нөлөөтэй байдаг. Энэ оны 3 дугаар сарын байдлаар хэрэглэгчдийн үнийн өсөлтийн хүлээлт өндөр хэвээр байгаа бөгөөд инфляци хоёрдугаар улиралд 16% жилийн эцэст 14% байна гэж хүлээж байна. (А.Ананд, 2012.03)
Ашигласан эх сурвалжууд:
А.АНАНД 2012.03. Инфляцийн хүлээлтийн түүвэр судалгаа. In: Д.БОЛДБААТАР-Н.АМАР (ed.). УБ: Мөнгөний бодлого, судалгааны газар, Монголбанк.
Д.БАТНЯМ-НАР 2008. Монголын инфляцийг таамаглах хураангуй загвар SIMOM. УБ: Монголбанк. МОНГОЛБАНК. 1992.
Монголбанкны албан ёсны вэб сайт [Online]. 2011: Монголбанк. Available: http://www.mongolbank.mn [Accessed 21/04 2012].
ТБТХ 1996. Төвбанкны тухай хууль. In: УИХ (ed.). УБ.
Ц.БАТСҮХ 2008. Инфляцийн эсрэг Макро эдийн засгийн бодлого. УБ: СЭЗДС.
Posted in Хэлэлцүүлэг, Эдийн засаг
Tagged Amarjargal, economics, monetary policy, mongolia
Leave a comment
Ядуурлын тухай статистикийн мэдээний талаар
Статистикийн газар Дэлхийн банкны хамтарсан судалгааны дүнгээр монголд ядуурал 40-с 29.8 хувь хүртэл буурсан тухай мэдээлэл цацагдаж байгаа бөгөөд энэ үнэн үү? гэж надаас олон хүн твиттер, ФВ асуусан байна. Хариу болгож хэлэхэд:
- Статистикийн байгууллага мэдээ үнэн зөв гаргах учиртай, эс бөгөөс хуулийн хариуцлага хүлээх ёстой. Тиймээс хариуцлага аа бүрэн ухаарч байгаа гэж ойлгож байна.
- Аргачлалын асуудал хамгийн чухал. Нэгэнт дэлхийн банктай хамтарсан болхоор тэдний аргачлалыг ашигласан байх гэж тааж байна. Дэлхийн банк нь өдөрт 2 ам долларын орлого ба түүнээс бага бол ядуу гэж үздэг. Тиймээс ч “…Тус банкны мэргэжилтнүүд ядуурал буурсан хэмээн дүгнэсэн шалтгаанаа хөдөөд малын тоо толгой өссөн, түүхий эдийн үнэ ханш тогтвортойгоор байнга өсч байгаа, иргэдийн банкин дахь хадгаламж нэмэгдсэн, дэлгүүрийн лангуун дээрх барааны үнэ өсөж байсан ч иргэдийн орлого буураагүй гэдгээр тайлбарлаж буй.” (http://economy.news.mn/content/104299.shtml)
- Эл үзүүлэлт, аргачлал шүүмжлэлд их өртдөг, ялангуяа өдөрт 2 доллараас дөнгөж дээгүүр байгаа ( жишээ нь 3 доллар) хүмүүсийг хамруулдаггүй тэд бас л ядуу.
- Өдөрт 2 доллараар хязгаарласан учраас манайх шиг улсад өнтөй өвөл болоход ядуурал ганцхан жилийн дотор бараг 10 пунктээр буух мэтийн хэлбэлзэл ихтэй
- Түүнчлэн зөвхөн мөнгөн орлогоор тооцдог учраас бусад биет болон биет бус орлогын эх үүсвэр тусгалаа олдоггүй. Сүүлийн үед дэлхийн банк аргачлалдаа биет болон биет бус орлогын эх үүсвэр тооцох гэсэн оролдлого хийж байгаа ч үндсэн философи нь өөрчлөгдөөгүй
Цэцийн шийдвэр үнэхээр инээдтэй санагдаж байна
Өнөөдөр (өчигдөр)-ийн бүлгийн хуралдаанаар орон нутгийн сонгуулийн хуулийг хэлэлцэж, маргаашийн хуралдаанд Ерөнхий сайдыг тус хуулийн хэрэгжилтийн талаар мэдээлэл хийлгэх шийдэлд хүрчээ. Ер нь энэ хуульд өөрчлөлт оруулах асуудал аль тал руугаа шийдэгдэх нь вэ?
-Асуудал нь юунд байна гэхээр Монгол Улсад УИХ гэдэг байгууллага байх уу, үгүй юу, эсвэл хэрэгтэй юм уу, хэрэггүй юм уу гэдэг асуудал байна л даа. Уг нь үндсэн хуульд УИХ гэдэг байгууллага нь төрийн эрх барих дээд байгууллага, хууль тогтоох эрх мэдэл зөвхөн энэ байгууллагад хадгалагдана гэсэн заалт бий. Үүнийхээ дагуу УИХ нь хууль, тогтоолоо хэлэлцээд баталчихлаа. Харин одоо хэрэгжүүлэх үүрэг нь гүйцэтгэх засаглалд ирж байгаа юм. Гэтэл яагаад хууль хэрэгжихгүй байгаа юм. Хэрэв баталсан хууль нь хэрэгжихгүй юм бол УИХ гэж байхын хэрэг юунд байна вэ. Яах гэж хууль гаргаад сууж байдаг юм.
орон нутгийн сонгуулийн тухай хуулийг дөрвөн жилийн өмнө баталсан. Ний нуугүй хэлэхэд тухайн үед одоогийн МАН, тэр үеийн МАХН олонхи байсан. Олуулаа сууж байгаад л баталсан. Гэтэл баталсан хуулиа хэрэгжүүлэхийн оронд өнөөдөр УИХ-ыг ийм байдалд оруулчихаад сууж байна шүү дээ.
УИХ дээр орон нутгийн сонгуулийн тухай хуулийг хэлэлцэнэ, хэлэлцэхгүй, хамт явуулна, явуулахгүй гэсэн маргаан нь эцсийн эцэстээ хөндлөнгөөс харж байгаа хүнд бол Монголын төр их л гунигтай харагдаж байгаа байхгүй юу. Ийм ч төр, УИХ, Засгийн газар байх ч гэж дээ. Тэр хэмжээгээрээ ард иргэдийн төр засагтаа итгэх итгэл гээч зүйл байхгүй болж байна. Итгэл байхгүй бол аливаа ажил яаж урагшлах вэ, яаж улс орноо хөгжүүлнэ гэж ярих вэ. Нэг иймэрхүү л байдалд хүрчихэж гэж би хувьдаа ойлгоод байгаа.
-Хуулийн дагуу хамт явуулах нь санал тоолох явцаас авахуулаад өөр өөр зохицуулалттай учир бүтэхгүй гэж МАН-ынхан яриад байгаа?
FRIEDRICH A. von HAYEK (1899 -1992) by Kurt R. Leube*
FRIEDRICH A. von HAYEK (1899 -1992)
A Short Appreciation 20 Years after his Death
by Kurt R. Leube*
“Before we explain why people commit mistakes, we must first explain why they should ever be right.” F.A. von Hayek
I
It is 2012, and lest we forget one of the most seminal minds of our times, we should recall the important work of Friedrich A. von Hayek who died 20 years ago, on March 23, 1992.
F.A.von Hayek grew up in a typical Austrian family that could lay claim to an academic tradition of well over three generations. At the age of 18, to avoid his failing at several schools in Vienna he voluntarily joined the Austro-Hungarian Army and served as an artillery officer until the end of WWI.
Immediately after his return from the Italian front, Hayek enrolled in the University of Vienna and, only three years later obtained his law degree (Dr. jur.). While Hayek studied for his second doctoral degree in Political Science (Dr. rer. pol.) which he earned in 1923, he began to work under Ludwig von Mises’ directorship in the “Abrechnungsamt”, a Vienna based office for the settlement of pre-war debts. As the most eminent scholar of the third generation of the Austrian School of Economics, Mises (1881-1973), soon became Hayek’s mentor and in 1927 they succeeded in founding the “Austrian Institute for Business Cycle Research” which soon gained high academic reputation under Hayek’s and later Oskar Morgenstern’s leadership.
II
The culturally vibrating climate of interwar Vienna provided the stimulating background for many scholarly circles and schools, such as the “Vienna Circle of Philosophy”, the “Vienna School of Psychoanalysis”, or the “Mises Private Seminar”. This famous “Seminar” which between 1921-1934 von Mises conducted off campus in his Chamber of Commerce office was the nucleus of the fourth generation of the Austrian School, the most important representative of which was Hayek. It is remarkable that far more than half of its participants later became world-famous in their respective academic fields. Yet, with the Nazi terror on the rise and almost no prospects of ever gaining access to an adequate academic position, all but a very few of these uniquely talented scholars left Austria for good. Schumpeter and Hayek were the first, many others were soon to follow. This “brain drain” lead to devastating consequences in the intellectual life in Austria and Germany which still can be felt.
Posted in Хэвлэлд, Эдийн засаг
Leave a comment